Kto może złożyć zażalenie na postanowienie o umorzeniu śledztwa bądż zażalenie na odmowę wszczęcia śledztwa?

Wielokrotnie zdarza się, iż prokuratura przedwcześnie umarza postępowanie karne. Najczęstszymi powodami, z powodu których bezpodstawnie wydawane są postanowienia o umorzeniu śledztwa są: nie przeprowadzenie istotnych dowodów, np. nie przesłuchanie świadków, bądź też badanie błahych wątków, a tym samym pomijanie tych, które rzeczywiście mogły stanowić czyn zabroniony. Wobec powyższego zachodzi konieczność złożenia zażalenia na tego rodzaju decyzję organów ścigania.

Art. 306. kpk

§ 1. Pokrzywdzonemu oraz instytucji wymienionej w art. 305 § 4 przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa, a stronom - na postanowienie o jego umorzeniu. Uprawnionym do złożenia zażalenia przysługuje prawo przejrzenia akt.

Podmioty uprawnione do złożenia zażalenia

Prawo do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa posiada pokrzywdzony oraz instytucja państwowa, samorządowa lub społecznej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, natomiast prawo do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu śledztwa - strony, a zatem pokrzywdzony i podejrzany. Wskazanym podmiotom należy doręczyć odpis postanowienia. Zażalenie na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania nie będzie przysługiwało "postronnemu obywatelowi", którego rozstrzygnięcie może bezpośrednio dotyczyć, jeśli nie jest pokrzywdzonym. Nie może złożyć zażalenia osoba fizyczna, która składa zawiadomienie o przestępstwie, a nie jest pokrzywdzonym.

Kto może uzyskać status pokrzywdzonego w postępowaniu karnym?

Art. 49. kpk

§ 1. Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

§ 2. Pokrzywdzonym może być także instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna, choćby nie miała osobowości prawnej.

§ 3. Za pokrzywdzonego uważa się zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia.

§ 3a.27) W sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o których mowa w art. 218-221 oraz w art. 225 § 2 Kodeksu karnego, organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą wykonywać prawa pokrzywdzonego, jeżeli w zakresie swego działania ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania.

§ 4. W sprawach o przestępstwa, którymi wyrządzono szkodę w mieniu instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, jeżeli nie działa organ pokrzywdzonej instytucji, prawa pokrzywdzonego mogą wykonywać organy kontroli państwowej, które w zakresie swojego działania ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania.

W literaturze podnosi się, że definicję pokrzywdzonego wyznaczają trzy kryteria:

  1. podmiotowe, czyli osoba fizyczna, prawna oraz instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna, choćby nie miała osobowości prawnej,
  2. naruszone bądź zagrożone dobro prawne,
  3. bezpośredniość naruszenia bądź zagrożenia dobra prawnego;

Dobro prawne jest naruszone lub zagrożone bezpośrednio, gdy pomiędzy działaniem (zaniechaniem) sprawcy a naruszeniem, bądź zagrożeniem dobra brak jest jakichkolwiek ogniw pośrednich. Nie dotyczy to zakładu ubezpieczeń, o którym mowa w § 3 art. 49 kpk. Bezpośredniość naruszenia lub zagrożenia dobra prawnego jako przesłanki korzystania w procesie karnym z uprawnień pokrzywdzonego zaakcentowano w post. SN z 25.3.2010 r. (IV KK 316/09, OSPriP 2010, Nr 7-8, poz. 11), w którym stwierdzono, że kryterium bezpośredniości naruszenia lub zagrożenia dobra prawnego danej osoby oznacza, że w relacji między czynem o konkretnych znamionach przestępstwa a naruszeniem lub zagrożeniem dobra tej osoby nie ma ogniw pośrednich, z czego wynika, że do kręgu pokrzywdzonych można zaliczyć tylko ten podmiot, którego dobro prawne zostało działaniem przestępnym naruszone wprost, a nie za pośrednictwem godzenia w inne dobro. Konsekwentnie uważa się, że w sprawach o zabójstwo ani rodziców ofiary, ani jego żony nie można na gruncie przepisów karnoprocesowych uznać za osoby pokrzywdzone. Pokrzywdzonym jest bowiem jedynie ten, czyje dobro prawne jest bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez dane przestępstwo (art. 49 § 1 KPK). Przestępstwo zabójstwa jako chroniące życie człowieka dotknęło bezpośrednio jedynie jego ofiarę, najbliżsi zaś jedynie pośrednio zostali nim dotknięci w zakresie swego zdrowia, w tym i psychiki (wyr. SN z 23.7.2008 r., V KK 377/07, R-OSNKW 2008, poz. 1525).

W postępowaniu w sprawach o wykroczenia pokrzywdzonym jest ten, czyje dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone bądź zagrożone przez wykroczenia (art. 25 § 1 KPW). Za pokrzywdzonego w tym postępowaniu uważa się także zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę lub zobowiązany jest do jej pokrycia (odpowiednie stosowanie art. 49 § 3 w zw. z art. 25 § 3 KPW)

Tryb wnoszenia zażalenia

Zażalenie wnosi się w zawitym terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia do sądu właściwego do rozpoznania sprawy w I instancji. Zażalenie wniesione po upływie tego terminu jest bezskuteczne. Zażalenie wnosi się za pośrednictwem prokuratora, który wydał lub zatwierdził postanowienie. Prokurator ten może zażalenie uwzględnić. W razie uznania, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia, prokurator obowiązany jest przedstawić ja niezwłocznie sądowi wraz z aktami sprawy i wnioskiem zawierającym jego stanowisko co do zasadności zażalenia. Przed podjęciem decyzji w kwestii dalszego biegu zażalenia, prokurator może osobiście lub za pośrednictwem policji lub innego uprawnionego organu dokonać sprawdzenia nowych istotnych faktów i dowodów, na które powołuje się wnoszący zażalenie.

Nieco odmiennie wygląda sytuacja w postępowaniu w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe z uwagi na to, że w postępowaniu tym nie stosuje się przepisów dotyczących pokrzywdzonego. W sprawach, w których dochodzenie prowadzi finansowy organ postępowania przygotowawczego, zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia wnoszone jest do organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego i ten organ kieruje zażalenie do sądu, jeśli się do niego nie przychyli. Należy jednak pamiętać, że procedura ta nie może zmierzać do wniesienia tzw. subsydiarnego aktu oskarżenia, ponieważ uprawnienie takie posiada jedynie pokrzywdzony. Pokrzywdzony nie jest zaś stroną postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe.

Z kolei w postępowaniu w sprawach o wykroczenia również nie stosuje się przepisu art. 306 kpk. Zgodnie jednak z art. 56a KPW osobie, która złożyła zawiadomienie o popełnieniu wykroczenia, przysługuje zażalenie do organu nadrzędnego na niewniesienie wniosku o ukaranie, chyba że zawiadamiającym jest pokrzywdzony i w danej sprawie może samodzielnie wnieść wniosek o ukaranie.

Opracowano według stanu prawnego - sierpień 2012 r.

PRZYKŁADOWE
PUBLIKACJE PRAWNE
NASZEJ KANCELARII

Wykonanie strony www
Koszalin TwojaOferta.biz

Kancelaraia Adwokacka Koszalin
Zastrzeżenie prawne

Materiały przedstawione na stronie internetowej Kancelarii są zamieszczone jedynie w celu informacyjno-edukacyjnym. Żadna z informacji znajdujących się na tej stronie internetowej nie stanowi porady prawnej. Osoby zainteresowane uzyskaniem porady prawnej, opinii prawnej lub bardziej szczegółowych informacji dotyczących kwestii zawartych na tej stronie proszone są o skontaktowanie się bezpośrednio z Kancelarią Adwokacką adwokat Ilony Waskan. Dokładamy wszelkich starań, aby informacje zawarte na tej stronie były kompletne, prawdziwe i aktualne. Kancelaria nie ponosi żadnej odpowiedzialności za ewentualne błędy lub braki w zamieszczonych materiałach, ani też za ewentualne rezultaty działań podjętych w oparciu o nie.

Ta strona używa plików cookies w celu poprawnego działania i zgodnie z polityką prywatności. Możesz zmienić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w Twojej przeglądarce. zamknij